Bir eczanenin İTS'deki stoğu ile rafındaki stoğu her zaman aynı değildir. Yıllar içinde unutulmuş bir mal alım, bildirimi yapılmadan elden çıkmış bir kutu ya da yanlış kodla yapılmış bir deaktivasyon birikerek fark yaratır. 7557 sayılı Kanun bu farkları kapatmak için bir pencere açtı: stok eşitleme. Bu yazıda sürecin nasıl işlediğini, 75 kodunun ne anlama geldiğini ve süre dolduktan sonra neye dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Stok eşitleme nedir?
24.07.2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 7557 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesi, İTS kayıtları ile fiili stok arasındaki farkları yaptırımsız düzeltme imkânı verdi. Madde iki durumu kapsıyordu:
- 15.03.2025'ten önce İTS'ye bildirilmiş ama fiilen stokta bulunmayan ilaçlar
- Fiilen stokta bulunan ama İTS'ye bildirilmemiş ilaçlar
Bu farklar 24.10.2025'e kadar düzeltilebiliyordu. Süresinde düzeltme yapan paydaşa yaptırım uygulanmayacağı kanunda yazılıydı.
Uyuşturucu, psikotrop ve kontrole tabi ilaçlar bu imkânın dışında tutuldu. Bu ilaçlardaki farklar stok eşitlemeyle kapatılamıyordu.
TİTCK 05.09.2025'te stok eşitleme duyurusunu ve süreç kılavuzlarını yayımladı. Bu yazı, eczaneler için hazırlanan kılavuzu esas alır. Başka bir paydaş grubundaysanız kendi kılavuzunuza bakın.
Stok farkı neden oluşur?
Stok eşitleme ihtiyacı bir günde doğmaz. Eczanelerde farkı büyüten tipik durumlar şunlardır:
- Unutulan Mal Alım: Depodan gelen kutu rafa girer ama bildirimi yapılmaz. Kutu rafta vardır, İTS'de yoktur.
- Bildirimsiz çıkış: Kutu eczaneden çıkar ama Eczane Satış, Mal İade ya da Mal Devir bildirimi yapılmaz. Kutu İTS'de vardır, rafta yoktur.
- Bildirimsiz imha: Kırılan ya da miadı dolan ürün atılır ama deaktive edilmez.
- Takasın kayda geçmemesi: Komşu eczaneyle yapılan takas Mal Devir bildirimiyle işlenmez.
- Okutma hataları: Aynı kutu iki kez okutulur, başka bir kutu hiç okutulmaz.
Her biri tek başına küçük görünür. Ama yıllar içinde biriken küçük farklar, sayım günü uzun bir listeye dönüşür.
Eczane kılavuzu iki durumu nasıl çözdü?
Sistemde var, rafta yok
İTS ürünü sizin stoğunuzda gösteriyor ama kutu fiziksel olarak eczanede değil. Kılavuz bu durum için bir koşul koydu: Ürünün son mal alımı 15.03.2025'ten önce yapılmış olmalı. Bu koşulu taşıyan ürünler 75 STOK EŞİTLEME koduyla deaktive edilir.
Örnek: 2023'te mal alımı yapılmış 3 kutu ilaç İTS'de üzerinize kayıtlı. Rafta yoklar; büyük ihtimalle bildirimi yapılmadan elden çıktılar. Bu 3 kutu 75 koduyla deaktive edilerek İTS stoğunuzdan düşer.
Burada bakılacak tarih son mal alım tarihidir. 15.03.2025'ten sonra mal alımı yapılmış bir kutu rafta yoksa, bu durum stok eşitleme kapsamına girmez; o tarihten sonraki bir hareketin bildirilmediğini gösterir.
Rafta var, sistemde yok
Kutu elinizde ama İTS onu size ait göstermiyor. Kılavuz bu ürünler için eczanelere mal alım yetkisi tanıdı. Ürünün son kullanma tarihi geçmiş olsa bile bu yetki kullanılabiliyordu. Böylece kutu önce stoğunuza girer, sonra durumuna göre doğru işleme konu olur.
Örnek: Sayımda rafta 2 kutu buldunuz ama İTS'de bu kutular size ait görünmüyor. Belki mal alımı yıllar önce atlanmıştı. Kılavuzun tanıdığı yetkiyle bu kutular için mal alım yapılır; kutular stoğunuza girer ve sonra satış ya da deaktivasyon gibi olağan işlemlere konu olur.
75 kodu nedir, diğer kodlardan farkı ne?
Deaktivasyon ürünü İTS'den çıkarır. Sıra numarası kapanır ve bir daha kullanılamaz. Her deaktivasyonda bir gerekçe kodu seçilir. REST kılavuzundaki kodlar şunlardır:
- 10: Sistemden çıkartma
- 20: Üretim fireleri (yalnızca üretimden sonra hareket görmemiş ürün)
- 30: Geri çekme
- 40: Miat
- 50: Revizyon
- 60: Sarf
Bunlara iki dönemsel kod eklenir. 70 2016 dönemindeki stok affı için kullanılmıştı. 75 STOK EŞİTLEME ise 2025 stok eşitlemesi için tanımlandı. Kodların tamamını deaktivasyon kodları rehberinde bulabilirsiniz; hangi kodu seçeceğinizden emin değilseniz deaktivasyon kodu aracı yardımcı olur.
75 genel amaçlı bir kod değildir. SKT'si geçmiş bir ürünün yeri 40, geri çekilmiş bir ürünün yeri 30'dur. 75 yalnızca stok eşitleme kapsamındaki farklar içindi. Yanlış yerde kullanıldığında kayıtta gerçek gerekçe yerine stok eşitleme görünür; bu da sonradan açıklama gerektiren yeni bir tutarsızlık demektir.
75 deaktivasyonu geri alınabilir mi?
Evet. Kılavuza göre 75 koduyla yapılan deaktivasyon iptal edilerek geri alınabilir. Eczaneler bunun için Deaktivasyon İptal bildirimini kullanır; bu bildirimi yalnızca eczaneler yapabilir.
İptal sırasında karşınıza çıkabilecek kodlar şunlardır:
- 15040 "75 koduyla deaktivasyon yapılmamış." İptal etmeye çalıştığınız deaktivasyon 75 koduyla yapılmamış.
- 15026 "Stok affı sebebiyle deaktivasyon yapılmamış." Benzer kontrol, 70 kodlu stok affı deaktivasyonları için yapılır.
- 15024 "Ürün deaktif edilmemiş." Ürün hiç deaktive edilmemiş.
- 15025 "Ürün tarafınızdan deaktif edilmemiş." Deaktivasyonu siz yapmamışsınız.
Süreç adım adım nasıl işledi?
Süre dolmuş olsa da adımları bilmek, o dönem yaptığınız işlemleri kontrol etmenize yardımcı olur:
- Kapsam dışı ilaçları ayırın. Uyuşturucu, psikotrop ve kontrole tabi ilaçlar stok eşitlemeye girmez. Bu ilaçlarda 75 koduyla işlem denerseniz İTS 10249 koduyla, bu ilaç için 75 koduyla deaktivasyon yapılamayacağını bildirir.
- İTS'deki stok listenizi çıkarın. Üzerinize kayıtlı karekodların listesini portal ya da yazılımınız üzerinden alın.
- Rafı sayın. Her kutuyu karekod okuyucuyla okutun. Elle adet saymak yerine karekod okutmak, GTIN ve sıra numarası düzeyinde eşleştirme yapmanızı sağlar.
- İki listeyi karşılaştırın. Sistemde olup rafta olmayanlar ile rafta olup sistemde olmayanları ayrı ayrı listeleyin.
- Sistemde olup rafta olmayanlar için tarihe bakın. Son mal alımı 15.03.2025'ten önce olan ürünler 75 koduyla deaktive edilir.
- Rafta olup sistemde olmayanlar için mal alım yapın. SKT'si geçmiş olsa bile kılavuz bu yetkiyi tanıdı. SKT'si geçmiş ürün satılamayacağı için sonrasında 40 koduyla deaktivasyon gündeme gelir.
- Kayıtları saklayın. Hangi kutu için hangi işlemi yaptığınızı gösteren listeyi evrakınızla birlikte tutun. Yönetmelik evrakın 5 yıl saklanmasını öngörüyor.
24.10.2025'ten sonra ne oldu?
Kanundaki son gün 24.10.2025'ti. Sürenin uzatıldığına dair resmi bir duyuruyu doğrulayamadık. 75 kodunun bu tarihten sonra kullanılıp kullanılamadığına ilişkin net bir resmi bilgiye de ulaşamadık.
Bildiğimiz şu: Kanundaki yaptırımsız düzeltme güvencesi, o süre içinde yapılan düzeltmeler içindi. Bugün ortaya çıkan bir stok farkı, 7557 sayılı Kanun'la gelen para cezaları kapsamında değerlendirilebilir. Eczaneler için ceza, aykırılığa konu ürünlerin eczacı satış fiyatları toplamının 2 katıdır; tekerrürde bir kat artırılır. Ayrıntılar 7557 sayılı Kanun ve İTS cezaları yazısında.
Bugün bir stok farkı bulursanız ne yapmalısınız?
Stok eşitleme dönemi kapanmış olsa da farklar ortaya çıkmaya devam eder. Bu durumda olağan bildirimlerle ilerlemek gerekir:
- Farkın nedenini bulun. Kutu nereden geldi, nereye gitti? Fatura, irsaliye ve iade belgelerinize bakın.
- Ürünü İTS'de sorgulayın. Ürün size satılmış ama kabul edilmemişse durum sorgusunda 60010 "Ürün GLN2 ile sizin aranızda. Mal Alım yapabilirsiniz." yanıtını görürsünüz. Bu durumda Mal Alım yapabilirsiniz. Bkz. arada kalan ürünler.
- Uygun bildirimi yapın. Depoya geri giden ürün için Mal İade, miadı dolan ürün için 40 koduyla deaktivasyon, geri çekilen ürün için 30 koduyla deaktivasyon gibi.
- Uygun bir bildirim yoksa sorun. Bazı farklar olağan bildirimlerle kapanmayabilir. Bu durumda kendi başınıza bir kod seçmek yerine İTS destek hattına danışın: its@saglik.gov.tr, 444 46 80.
- Ne yaptığınızı belgeleyin. Her düzeltmenin nedenini ve tarihini not edin.
Sık yapılan hatalar
- Kontrole tabi ilaçları 75 koduyla deaktive etmeye çalışmak. Bu ilaçlar kapsam dışıydı; İTS 10249 koduyla reddeder.
- 15.03.2025'ten sonra mal alımı yapılmış ürünleri 75'e sokmak. Kılavuzdaki koşul, son mal alımın bu tarihten önce olmasıydı.
- SKT'si geçmiş ürünü stoğa almaktan çekinmek. Kılavuz, fiziksel olarak elinizde olan ürün için SKT geçmiş olsa da mal alım yetkisi tanıdı.
- 75'i her derde deva sanmak. Geri çekilen ürün için 30, miadı dolan ürün için 40 kodu kullanılır.
- Yanlış yapılan 75 deaktivasyonunu olduğu gibi bırakmak. Kutu sonradan bulunduysa deaktivasyon iptal edilerek geri alınabilir.
- Sayımı kutu adedi üzerinden yapmak. Adet tutsa bile sıra numaraları farklı olabilir. İTS kutuları sıra numarasıyla tanır.
Tracey ile stok kontrolü
Tracey, İTS web servisleriyle entegre çalışan bulut bir İTS programıdır. Karekod okuyucuyla tek kutu, koli, palet ya da bağ okutarak mal alım ve deaktivasyon bildirimlerini yapabilir, ilaç ve bildirim sorgulamasıyla bir kutunun İTS'deki durumunu görebilirsiniz. Geçmiş bildirimler ve raporlama ekranları, hangi kutu için hangi işlemi yaptığınızı sonradan göstermenizi kolaylaştırır. Kurulum gerekmez; hesabı DataStil ekibi açar. Nasıl çalıştığını görmek için demo talep edebilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişikliklerini TİTCK, İTS ve GİB duyurularından takip edin.