Deaktivasyon nedir?
Deaktivasyon, bir ilacın İTS'deki kaydını kapatan bildirimdir. Resmi servis adı Deaktivasyon Bildirimi. İTS kılavuzu bu servisi "sistemden çıkartılması gereken ürünler" için tanımlar. Bildirim başarılı olunca o kutunun sıra numarası kapanır ve aynı numarayla bir daha işlem yapılamaz.
Bunu bir kutunun İTS'deki yolculuğunun son durağı gibi düşünebilirsiniz. Normalde bu yolculuk hastaya satışla ya da hastanede sarfla biter. Kutunun miadı dolduysa, ürün geri çekildiyse ya da üretimde fire olduysa yolculuğu deaktivasyonla bitirirsiniz.
Deaktivasyon bildirimini ruhsat sahibi firmalar, ecza depoları, eczaneler, hastaneler ve ihracatçı firmalar yapabilir. Her bildirimde bir deaktivasyon kodu seçersiniz. Kod, ürünü neden sistemden çıkardığınızı İTS'ye söyler. Yanlış kod seçmek de en sık yaşanan sorunların başında gelir.
Deaktivasyon ne zaman yapılır?
Kısa cevap: ürün İTS'de sizin üzerinizde görünüyor ama artık satılamayacak, devredilemeyecek ya da iade edilmeyecekse. Resmi kaynaklarda geçen durumlar şunlar:
- SKT'si geçmiş ürün
- Geri çekme kararı verilmiş ürün
- Üretim sırasında fire olmuş ve hiç hareket görmemiş ürün
- Dönemsel stok eşitleme süreçlerinde İTS'de görünüp rafta olmayan ürün
Başlamadan önce bilmeniz gereken birkaç kural var:
- Ürün sizin stokunuzda olmalı. Mal Alım bildiriminden sonra üründe yalnız onu teslim alan paydaş işlem yapabilir. Size satılmış ama Mal Alım yapmadığınız bir kutuyu deaktive edemezsiniz. Önce Mal Alım bildirimini tamamlayın.
- Bildirilmemiş ürün deaktive edilmez. Eski işletme kılavuzu bunu açıkça yazar.
- Karekod verisi birebir aynı olmalı. Bildirimdeki GTIN, sıra numarası, parti numarası ve SKT karekoddakiyle aynı olmalı. Başa sıfır ya da boşluk gibi dolgu karakteri eklemeyin.
- Miadı geçen ürüne sarf yapılmaz. Eski kılavuza göre bu ürünler için deaktivasyon yapılır.
- Bazen doğru yol iadedir. İTS'de Mal İade bildirimi de geri çekme ve SKT gibi nedenlerle kullanılır. Ürün fiziksel olarak tedarikçinize dönüyorsa iade, sizde kalıyorsa deaktivasyon daha uygun olur.
Deaktivasyon kodları tek tek
İTS'nin REST kılavuzunda altı kod var: 10, 20, 30, 40, 50 ve 60. Bunlara iki dönemsel kod eklendi: 2016'daki stok affı için 70 ve 2025'teki stok eşitleme için 75. Hangi kodu seçeceğinizden emin değilseniz deaktivasyon kodu aracı birkaç soruyla sizi doğru koda yönlendirir.
10: Sistemden Çıkartma
Genel amaçlı koddur. Eski işletme kılavuzu bu kodu, bir ürünün sıra numarasını artık kullanılamaz hâle getirmek olarak tarif eder. Durumunuza uyan daha özel bir kod varsa onu seçin. Geri çekilmiş ya da SKT'si geçmiş üründe İTS sizden 30 veya 40 kodunu bekler.
20: Üretim Fireleri Sebebiyle
Üretim sırasında çıkan fire ve atık sayılan ürünler içindir. Eski kılavuza göre bu kodu kullanabilmek için ürünün, üretim bildiriminden sonra başka hiçbir hareket görmemiş olması gerekir. Depoya satılmış bir kutu artık bu kapsamda değildir.
30: Geri Çekme Sebebiyle
Geri çekme kararı verilmiş ürünler içindir. Geri çekilmiş bir ürünü başka bir kodla kapatmaya çalışırsanız 10236 ya da 12100 hatası alabilirsiniz. İki mesaj da ürünün 30 koduyla deaktive edilebileceğini söyler.
40: Miat Sebebiyle
SKT'si geçmiş ürünler içindir. Miadı dolan bir kutuyu başka bir kodla kapatmaya çalışırsanız 10237 veya 10238 hatası 40 kodunu hatırlatır. SKT'si geçmiş ürün satılamaz (10202) ve satışı iptal edilemez (40016). Rafta miadı dolmuş bir kutu kaldıysa ve onu tedarikçinize iade etmeyecekseniz çıkış yolu 40 koduyla deaktivasyondur.
50: Revizyon Sebebiyle
REST kılavuzunda adı geçer, ama hangi durumlarda kullanılacağı açıklanmaz. Bu kodu seçmeden önce durumunuzu ruhsat sahibi firmayla ya da İTS destek hattıyla teyit edin.
60: Sarf Sebebiyle
Eski işletme kılavuzunda hastane eczanelerinin sarf bildirimleri deaktivasyon içinde değerlendiriliyordu. Bugün hastaneler için ayrı Hastane Sarf ve Tekil Sarf servisleri var. Güncel kılavuz 60 kodunun ne zaman tercih edileceğini ayrıca açıklamıyor. Hastane eczanesindeyseniz sarf işlemleriniz için önce bu iki servise bakın.
70: Stok affı sebebiyle (2016, dönemsel)
2016'da eczanelere tanınan stok affı döneminde kullanıldı. İTS'nin 22.08.2016 tarihli duyurusuna göre eczaneler, fiziksel stoklarında olmayıp İTS'de görünen karekodları bu kodla stoklarından düştü. Yanlış yapılan 70 deaktivasyonları için o dönem Deaktivasyon İptal servisi açıldı. Kod o döneme özgüydü; güncel işlemlerde seçmeyin.
75: STOK EŞİTLEME (2025, dönemsel)
7557 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesiyle başlayan stok eşitleme süreci için getirildi. TİTCK'nın eczane kılavuzuna göre İTS'de görünüp rafta olmayan ve son Mal Alım bildirimi 15.03.2025'ten önce yapılmış ürünler bu kodla deaktive edildi. Ayrıntılar aşağıda ve stok eşitleme ve 75 kodu rehberinde.
Çalınma, kırılma ya da kayıp için kod var mı?
İncelediğimiz resmi kaynaklarda (REST kılavuzu, hata kodu listesi, İTS duyuruları) çalınma, kırılma ya da kayıp için ayrı bir deaktivasyon kodu yok. Böyle bir kodun varlığı doğrulanamadı. Bu durumlarda tahminle kod seçmeyin. Olayı belgeleyin ve hangi yolu izleyeceğinizi İTS destek hattına sorun: 444 46 80, its@saglik.gov.tr.
Onaylı deaktivasyon nedir?
10.12.2021'den bu yana kırmızı, yeşil ve beyaz reçeteyle verilen izlemeye tabi ilaçlarda eczanelerin deaktivasyonu İl Sağlık Müdürlüğü onayına bağlı. TİTCK'nın duyurusuna göre akış şöyle işler:
- Eczane deaktivasyon talebini İTS Portal'da (https://paydas.its.gov.tr/hesap_yonetimi/giris) oluşturur ve onaya gönderir.
- İl Sağlık Müdürlüğü talebi karekod bazında inceler.
- Onaylanan karekodlar otomatik olarak deaktive edilir.
- Eczane talebin durumunu İTS Portal'daki eczane ekranından izler.
Aynı tarihten itibaren bu ilaçlar için eczane yazılımları üzerinden deaktivasyon bildirimi kapatıldı. 40015 hatası tam olarak bunu söyler: "Bu ilaç onaylı deaktivasyona tabidir." Bu ilaçlarda yolunuz İTS Portal'dır. Duyuruda idari sorular için kontroletabi@titck.gov.tr, teknik sorular için its@saglik.gov.tr adresi verilmiş.
Deaktivasyon iptali: kim, ne zaman yapabilir?
Deaktivasyon İptal bildirimini yalnız eczaneler yapabilir. REST kılavuzu servisi açıkça "sadece eczaneler" için tanımlar. Depo, hastane ya da üretici iseniz İTS'de size açık bir iptal servisi yok.
Resmi kaynaklarda iptalin açıkça anlatıldığı iki durum var: 2016'daki stok affı (70) ve 2025'teki stok eşitleme (75) deaktivasyonları. Hata listesindeki iptal uyarıları da bunu destekliyor:
- 15024: Ürün deaktif edilmemiş. İptal etmek istediğiniz ürün zaten deaktive değil.
- 15025: Ürün tarafınızdan deaktif edilmemiş. Başka bir paydaşın yaptığı deaktivasyonu iptal edemezsiniz.
- 15026: Stok affı sebebiyle deaktivasyon yapılmamış.
- 15040: 75 koduyla deaktivasyon yapılmamış.
10, 30 ya da 40 koduyla yapılmış bir deaktivasyonun iptal edilip edilemeyeceği kılavuzlarda açıkça yazmıyor. En güvenli varsayım şu: deaktivasyon geri dönüşü olmayan bir işlemdir. Göndermeden önce kodu ve karekodları bir kez daha kontrol edin. İptal adımları için Deaktivasyon İptal sayfasına bakabilirsiniz.
Stok eşitleme ve 75 kodu
24.07.2025'te yayımlanan 7557 sayılı Kanun, İTS bildirimini ve cezalarını kanuna taşıdı. Kanunun geçici 1. maddesi de eczanelere, ecza depolarına ve ruhsat sahiplerine bir düzeltme süresi tanıdı. Uyuşturucu, psikotrop ve kontrole tabi ilaçlar hariç olmak üzere iki tür kayıt 24.10.2025'e kadar düzeltilebildi:
- 15.03.2025'ten önce İTS'ye bildirilmiş ama fiilen stokta olmayan ilaçlar
- Fiilen stokta olduğu hâlde İTS'ye bildirilmemiş ilaçlar
Süresi içinde düzeltme yapanlara yaptırım uygulanmayacağı hükme bağlandı. TİTCK'nın eczane kılavuzu akışı şöyle anlatıyor:
- İTS'de var, rafta yok: Son Mal Alım bildirimi 15.03.2025'ten önceyse ürün 75 koduyla deaktive edilir.
- Rafta var, İTS'de yok: SKT'si geçmiş olsa bile bu ürün için Mal Alım bildirimi yapma yetkisi tanındı.
- Yanlış 75 deaktivasyonu: Deaktivasyon İptal bildirimiyle geri alınabilir.
Bu süreçte görebileceğiniz hata kodları:
- 10249: Seçtiğiniz ilaç için 75 koduyla deaktivasyon yapılamaz. Kanun uyuşturucu, psikotrop ve kontrole tabi ilaçları zaten kapsam dışı bırakmıştı.
- 10248: Mal alım tarihi 15/03/2025'ten önce değil. Bu tarih, 75 kodunun şartıyla aynı.
- 15040: İptal etmek istediğiniz ürün 75 koduyla deaktive edilmemiş.
Süreye dikkat edin. Kanundaki süre 24.10.2025'te doldu ve uzatıldığına dair bir düzenleme doğrulanamadı. Bugün 75 koduyla işlem yapmayı düşünüyorsanız önce İTS destek hattına danışın. Sürecin ayrıntıları stok eşitleme ve 75 kodu rehberinde.
Sık yapılan hatalar ve ilgili hata kodları
- Geri çekilmiş ürüne yanlış kod. Geri çekilen ürün 30 ile kapatılır. Başka kod seçerseniz 10236 ya da 12100 ile karşılaşabilirsiniz.
- Miadı geçmiş ürüne yanlış kod. SKT'si geçen ürün 40 ile kapatılır. 10237 ve 10238 bunu hatırlatır.
- Hareket görmüş ürüne 20 kodu. Üretim fireleri kodu yalnız üretimden sonra hiç hareket görmemiş ürün içindir.
- Onaylı deaktivasyona tabi ilacı yazılımdan göndermek. Kırmızı, yeşil ve beyaz reçeteli izlemeye tabi ilaçlarda eczaneler İTS Portal'dan talep açar. Yazılımdan gelen bildirim 40015 ile döner.
- Yanlış iptal denemesi. Deaktive olmamış ürünü (15024) ya da başkasının deaktive ettiği ürünü (15025) iptal edemezsiniz. İptal etmek istediğiniz ürün stok affı ya da 75 koduyla deaktive edilmemişse 15026 veya 15040 dönebilir.
- Kapsam dışı ilaçta 75 kodu. 10249 seçtiğiniz ilaçta 75 kodunun kullanılamayacağını söyler.
- Karekod verisi uyuşmazlığı. Parti ve sıra numarası karekoddakiyle birebir aynı olmalı.
- Mal Alım yapılmamış ürün. Size satılmış ama Mal Alım yapmadığınız ürün sizin stokunuzda görünmez, deaktive de edilemez.
Tüm resmi mesajlar için hata kodları sayfasına bakın.
Deaktivasyon adım adım nasıl yapılır?
- Ürünü ayırın. Deaktive edeceğiniz kutuları satılabilir stoktan fiziksel olarak ayırın. Böylece yanlışlıkla satılmazlar.
- Durumunu kontrol edin. İTS'nin Durum Sorgulama servisi ürünün sistemde olup olmadığını, SKT'sini, son sahibini ve arada kalıp kalmadığını gösterir. Ürün sizin üzerinizde değilse önce bunu çözün.
- Doğru kodu seçin. Geri çekme için 30, miat için 40, üretim firesi için 20. Eczaneyseniz ve ilaç onaylı deaktivasyona tabiyse sonraki adımlar yerine İTS Portal'dan talep açın.
- Karekodları okutun. Bildirime her kutunun GTIN, sıra numarası, parti numarası ve SKT bilgisi girer. Elle yazmak yerine karekod okuyucuyla okutmak yazım ve dolgu karakteri hatalarını azaltır.
- Bildirimi gönderin. Tek tek işlemler İTS Portal'dan, toplu işlemler web servisleri üzerinden yapılır. Açıklama, belge tarihi ve belge numarası alanları isteğe bağlıdır ama sonradan iz sürmek için işinize yarar.
- Sonucu kontrol edin. Başarılı ürünlerde dönüş kodu 00000 olur. Hata alan ürünleri hata koduna göre düzeltip yeniden gönderin. İTS'nin verdiği bildirim numarasını kaydedin.
- Belgeleri saklayın. Yönetmelik, bildirimlere esas evrakın 5 yıl saklanmasını ister. Geri çekme yazısı ya da imha tutanağı gibi belgeleri bildirim numarasıyla birlikte arşivleyin.
Alanların ayrıntısı için Deaktivasyon bildirimi sayfasına göz atın.
Tracey'de deaktivasyon nasıl kolaylaşır?
Tracey, DataStil'in bulut tabanlı İTS programı; kurulum gerektirmez, tarayıcıdan çalışır. Deaktivasyon bildirimini İTS web servisleriyle doğrudan programdan gönderirsiniz. Kutuları karekod okuyucuyla tek tek ya da koli, palet ve bağ olarak okutabilir, güncel ilaç listesi ve ilaç sorgulamayla göndermeden önce kontrol edebilirsiniz. Geçmiş bildirimler ve raporlar tek yerde durur; hangi kutuyu hangi kodla kapattığınızı sonradan kolayca bulursunuz. Onaylı deaktivasyona tabi ilaçlarda talep yine İTS Portal'dan açılır. Kendi stokunuzla görmek isterseniz demo talep edin.