Bir ecza deposu eczaneye 12 kutu ilaç satıyor. İTS'ye Satış bildirimini yapıyor, faturayı da kesiyor. 01.12.2025'ten bu yana bu faturanın sıradan bir e-Fatura olması yetmiyor: İTS'ye bildirilen ilaçlar için fatura GİB'in ILAC_TIBBICIHAZ senaryosuyla düzenleniyor ve her ilaç satırına karekod bilgileri yazılıyor. Eczaneler ve optisyenler için zorunluluk 01.10.2026'da başladı. 19.10.2026 itibarıyla GİB duyurularında yeni bir erteleme yok.
Bu yazıda senaryonun ne olduğunu, ilaç satırına hangi alanların yazıldığını ve takvimin nasıl geliştiğini anlatıyoruz.
ILAC_TIBBICIHAZ nedir?
GİB'in Haziran 2025 tarihli İlaç ve Tıbbi Cihaz Teslimlerine İlişkin Fatura Teknik Kılavuzu'na (Sürüm 1.2) göre, e-Fatura mükellefi olan ilaç ve tıbbi cihaz satıcıları, İTS veya ÜTS'ye bildirilen ürünler için faturayı ProfileID değeri ILAC_TIBBICIHAZ olan senaryoyla düzenler.
Bu senaryoda kullanılabilen fatura tipleri şunlardır:
- SATIS
- ISTISNA
- TEVKIFAT
- TEVKIFATIADE
- IADE
- IHRACKAYITLI
Senaryonun mantığı şu: Fatura ile İTS kaydı aynı kutuyu anlatmalı. Faturadaki her ilaç satırı, karekoddan okunan bilgilerle ürünün İTS'deki kimliğine bağlanır.
Bu yazıda dayandığımız kılavuz Haziran 2025 tarihli 1.2 sürümüdür. GİB kılavuzları zaman içinde güncellenebildiği için çalışmaya başlamadan önce e-Belge portalındaki en güncel sürümü kontrol edin.
Kimleri ilgilendiriyor?
Senaryo, e-Fatura mükellefi olan ilaç ve tıbbi cihaz satıcıları içindir. İlaç tarafında bu, İTS'ye bildirilen ürünleri satan üretici, ithalatçı ve depoları kapsar. GİB takviminde eczaneler ve optisyenler için ayrı bir tarih belirlendi: 01.10.2026. Bu tarih de geçtiği için bugün iki grup için de senaryo yürürlükte.
e-Fatura mükellefi değilseniz bu senaryonun sizi nasıl etkilediğini mali müşavirinizle değerlendirin. Bu yazı e-Fatura mükelleflerine göre hazırlandı.
İlaç satırına hangi bilgiler yazılır?
İlaç satırlarında bilgi Item/AdditionalItemIdentification/ID alanına yazılır ve bu alanın schemeID değeri "ILAC" olur. Alanın içine dört bilgi girer:
- GTIN: Ürün numarası, 14 hane
- BN: Parti numarası
- SN: Sıra numarası
- XD: Son kullanma tarihi
Kılavuzdaki örnek yapı şöyledir: (GTIN)…(BN)…(SN)…(XD)…. Her etiketin ardından o bilginin değeri gelir.
Dört bilginin her birinin ayrı bir görevi var. GTIN tek başına hangi ilaç olduğunu söyler. SN ile birlikte hangi kutu olduğunu söyler. BN ve XD ise partiyi ve son kullanma tarihini taşır. Böylece faturadaki bir satır, raftaki tek bir kutuya kadar izlenebilir.
Karekoddaki karşılıkları
Bu dört bilginin tamamı ilacın karekodunda zaten var. Eşleşme şöyle:
- Karekoddaki (01) GTIN, faturada GTIN olur.
- Karekoddaki (10) parti numarası, faturada BN olur.
- Karekoddaki (21) sıra numarası, faturada SN olur.
- Karekoddaki (17) son kullanma tarihi, faturada XD olur.
Dikkat: Faturadaki sıra karekoddaki sıradan farklıdır. Karekodda sıra numarası (21) partiden (10) önce gelir; faturada ise BN, SN'den önce yazılır. Bilgileri elle aktarıyorsanız bu fark kolayca hataya dönüşür.
BN ve XD kısaltmaları İTS'ye de yabancı değil. İTS hata kodu listesinde 11035 "Ürüne Ait Son Kullanım Tarihi (XD) Formatı Uyumsuz", 11036 "Ürüne Ait Parti Numarası (BN) Formatı Uyumsuz" anlamına gelir. Yani faturaya yazdığınız değerler, İTS bildiriminde kullandığınız verinin aynısıdır.
Örnek
Bir kutunun karekodunda GTIN 08699123456782, parti P2405K ve sıra numarası A1B2C3D4E5 olsun (değerler örnektir). Faturadaki tanımlayıcı bu değerlerle başlar: (GTIN)08699123456782(BN)P2405K(SN)A1B2C3D4E5 ve ardından (XD) etiketiyle son kullanma tarihi gelir. Tarihin hangi biçimde yazılacağı için kılavuzdaki örneği esas alın. Karekodu alanlarına ayırmak için karekod çözümleyici aracını kullanabilirsiniz; karekodun yapısı ilaç karekodu nasıl okunur? rehberinde.
Tıbbi cihaz ve takip dışı ürünler
Aynı faturada tıbbi cihaz da olabilir. Tıbbi cihaz satırlarında schemeID değeri "TIBBICIHAZ" olur ve UNO, LNO, SNO ve URT alanları kullanılır. Bunlar ÜTS tarafının bilgileridir; bu sitede yalnızca ilaç tarafını anlatıyoruz.
İTS veya ÜTS takibine tabi olmayan ürün satırlarında schemeID değeri "DIGER", ID değeri 1111111111 olarak yazılır.
Bir satış, iki kayıt: bildirim ve fatura
Senaryo, İTS bildirimiyle faturayı aynı kutu üzerinde buluşturur. Baştaki örneğe dönelim:
- Depo 12 kutuyu okutur ve eczaneye Satış bildirimi yapar. Bildirimde her kutunun GTIN, sıra numarası, parti ve SKT bilgisi yer alır.
- Depo aynı 12 kutu için ILAC_TIBBICIHAZ senaryosunda faturayı düzenler. İlaç satırlarında GTIN, BN, SN ve XD bilgileri yazılır.
- Eczane kutuları teslim alınca Mal Alım bildirimini yapar.
- Eczane kutulardan birini depoya geri gönderirse İTS tarafında Mal İade bildirimi yapılır. Fatura tarafında senaryoda IADE fatura tipi bulunur.
İki kaydın birbirini tutması beklenir: Bildirimdeki kutu ile faturadaki kutu aynı olmalı. Bildirimde olmayan bir sıra numarasının faturada yer alması ya da tersi, sonradan açıklama gerektiren bir tutarsızlıktır.
Takvim nasıl gelişti?
Yürürlük tarihi birkaç kez değişti. GİB duyurularına göre sıra şöyle:
- 06.01.2025: İlk duyuruda son tarih 24.01.2025 olarak verildi.
- 23.01.2025: Tarih 30.06.2025'e ertelendi.
- 30.06.2025: Tarih 01.10.2025'e ertelendi; eczaneler ve optisyenler için 01.10.2026 olarak belirlendi.
- 14.10.2025: Genel tarih 01.12.2025'e ertelendi; eczane ve optisyen tarihi 01.10.2026 olarak kaldı.
- 01.12.2025: Senaryo genel olarak zorunlu hâle geldi.
- 01.10.2026: Eczaneler ve optisyenler için zorunlu hâle geldi.
19.10.2026 itibarıyla GİB duyurularında yeni bir erteleme yok. Zorunluluk e-Fatura mükellefi üretici, depo ve eczaneler için yürürlükte.
Eczaneler için 01.10.2026 sonrası kontrol
Eczaneler için tarih geçti. e-Fatura mükellefi bir eczaneyseniz, İTS'ye bildirilen ilaçları içeren ve sizin düzenlediğiniz faturalarda senaryonun kurallarına uymanız gerekir. Birkaç soruyla durumunuzu kontrol edin:
- Eczane otomasyonunuz ya da fatura programınız ILAC_TIBBICIHAZ senaryosunu destekliyor mu?
- İlaç satırlarında GTIN, BN, SN ve XD bilgileri karekoddan otomatik mi geliyor, yoksa elle mi yazılıyor?
- Depoya yapılan iadelerde fatura tipi doğru seçiliyor ve İTS'de Mal İade bildirimi ayrıca yapılıyor mu?
- Faturadaki kutularla İTS'ye bildirilen kutular aynı mı?
Bu sorulardan birine "emin değilim" diyorsanız, yazılım sağlayıcınızla ve mali müşavirinizle konuşmanın zamanı gelmiş demektir.
Adım adım: faturalarınızı hazırlamak
- Fatura programınızı kontrol edin. Kullandığınız e-Fatura çözümünün ILAC_TIBBICIHAZ senaryosunu ve AdditionalItemIdentification alanını desteklediğinden emin olun.
- Karekod verisini satış anında yakalayın. Her kutunun GTIN, parti, sıra numarası ve SKT bilgisi karekoddan okunmalı. Elle yazılan değer hata riskini artırır.
- İTS bildirimiyle aynı veriyi kullanın. Faturadaki değerler İTS'ye bildirdiğiniz kutuyla birebir aynı olmalı. Karekodda ne yazıyorsa, başına sıfır ya da boşluk eklemeden onu kullanın.
- Fatura tipini doğru seçin. Satış, iade, istisna ya da tevkifat gibi durumlar için senaryodaki karşılığı seçin.
- Takip dışı satırları ayırın. İTS veya ÜTS'ye tabi olmayan kalemleri DIGER ile işaretleyin.
- İTS bildirimini ayrıca yapın. Senaryo İTS'ye bildirilen ürünler için tanımlanmış. Fatura bildirimin yerine geçmez; ona dayanır.
- Kılavuzun güncel sürümünü takip edin. Satır başına kaç tanımlayıcı yazılacağı gibi yapı ayrıntıları için GİB'in yayımladığı en güncel kılavuzu esas alın.
e-İrsaliyede ilaca özgü bir alan var mı?
Araştırmamızda e-İrsaliyede ilaca özgü zorunlu bir alan tanımına rastlamadık. Bu konuda GİB'in güncel kılavuzlarını takip etmenizi öneririz.
Sık yapılan hatalar
- BN ile SN'yi karıştırmak. Parti numarası partideki tüm kutularda aynıdır; sıra numarası her kutuda farklıdır. Eski belgelerde parti numarasının adı "seri numarası" olduğu için karışıklık sık yaşanır.
- Karekoddaki değeri değiştirmek. Küçük harfe çevirmek, başına sıfır eklemek ya da boşluk bırakmak, faturayı İTS kaydıyla uyumsuz hâle getirir.
- Karekod sırasını faturaya aynen taşımak. Karekodda 21 önce, 10 sonra gelir; faturada BN önce, SN sonra yazılır.
- Takip dışı ürünü boş bırakmak. Bu satırlar DIGER ve 1111111111 ile işaretlenir.
- EAN-13'ü GTIN yerine yazmak. GTIN 14 hanedir; karekoddaki (01) değerini olduğu gibi kullanın.
- Sevkiyatta son anda kutu değiştirmek. Toplama sırasında bir kutu başka bir kutuyla değiştirildiyse hem bildirimi hem faturayı buna göre güncelleyin.
- Yeni bir erteleme beklemek. Genel tarih 01.12.2025'te, eczane ve optisyen tarihi 01.10.2026'da geçti.
Tracey ve e-Fatura
Tracey bir e-Fatura programı değildir ve fatura düzenlemez. Ama faturaya yazılan GTIN, parti, sıra numarası ve SKT, İTS'ye yaptığınız bildirimlerle aynı karekod verisinden gelir. Tracey'de karekod okuyucuyla tek kutu, koli, palet ya da bağ okutarak satış, mal alım ve iade bildirimlerinizi yapabilir; geçmiş bildirimler ve raporlama ekranlarında hangi kutuyu bildirdiğinizi görebilirsiniz. Bu kayıtlar, fatura satırlarını kontrol ederken başvuracağınız yerdir. Fatura ya da ERP tarafında entegrasyon arıyorsanız DataStil kurumsal çözümlerine https://datastil.com adresinden ulaşabilirsiniz; Tracey'yi görmek içinse demo talep edebilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişikliklerini TİTCK, İTS ve GİB duyurularından takip edin.